Jolanta Kamińska, Marzena Pelcer, Zofia Lis

 

 

 

 

PROGRAM NAUCZANIA

 

JĘZYKA FRANCUSKIEGO

 

JAKO DRUGIEGO

 

 JĘZYKA OBCEGO NOWOŻYTNEGO

 

–     OD POZIOMU ZEROWEGO

 

DLA SZKÓŁ

 

PONADGIMNAZJALNYCH

 

 

 

 

 

 

 

Program dopuszczony do użytku szkolnego

Numer dopuszczenia: DKOS-5002-86/03

 

 

 

 

 

Recenzenci:

 

Dr Zuzanna Dzięgielewska, rekomendacja: Uniwersytet Warszawski

Mgr Krystyna Herzig, rekomendacja: Uniwersytet Jagielloński

 

SPIS TREŚCI

 

I.                     Charakterystyka programu

I.1.      Założenia programowe

I.2.      Adresaci programu i warunki realizacji

II.                  Cele kształcenia

II.1. Cele ogólne, cele wychowawcze

II.2. Cele szczegółowe kształcenia językowego

III.               Treści nauczania

III.1. Zakres tematyczny i sytuacje komunikacyjne

III.2. Funkcje komunikacyjne

III.3. Materiał morfosyntaktyczny

III.4. Materiał fonologiczny i graficzny

III.5. Materiał socjolingwistyczny i socjokulturowy

IV.              Sposoby realizacji programu

IV.1. Ogólne założenia metodyczne

IV.2. Planowanie pracy dydaktycznej

IV.3. Metody pracy

IV.4. Techniki i formy pracy

IV.5. Kryteria doboru zadań

V.                 Przewidywane osiągnięcia uczniów

VI.              Kontrola i ocena osiągnięć uczniów

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I.                     CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU

 

I.1. Założenia programowe

 

             Znajomość języków obcych wobec przemian zachodzących na świecie,
a szczególnie w Europie, jest dzisiaj koniecznością. O statusie zawodowym czy społecznym współczesnego i przyszłego Europejczyka, jego swobodzie przemieszczania się, komunikowania, korzystania z dóbr kultury, stanowić będzie nie tylko biegłość w posługiwaniu się językiem obcym, ale i różnorodność języków, którymi włada. Promowanie działań na rzecz upowszechniania znajomości języków oraz wyrównanie szans uczących się poprzez stworzenie wspólnej płaszczyzny odniesienia, jaką są poziomy opanowania języka były głównymi przesłankami do opracowania i opublikowania przez Radę Europy w 2000 roku dokumentu określającego wspólne, europejskie wytyczne
dla nauczania, uczenia się i oceniania języków obcych [1].

Zreformowany system oświaty w Polsce wprowadza obowiązek nauczania drugiego języka obcego nowożytnego w szkole ponadgimnazjalnej. Zadania edukacyjne w tym zakresie określa Podstawa programowa wariant C[2], dotycząca nauki języka obcego nowożytnego jako drugiego, rozpoczynającej się od poziomu zerowego. Zgodnie
z zapisem w Podstawie programowej dla języka obcego nowożytnego realizacja określonych zadań i treści powinna doprowadzić do opanowania języka na poziomie zapewniającym minimum komunikacji językowej zarówno w zakresie sprawności receptywnych (rozumienia powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych, prostych sytuacji komunikacyjnych), jak i produktywnych (prowadzenia prostej rozmowy dotyczącej typowych sytuacji życia codziennego, napisania prostego tekstu użytkowego i wypełniania typowych formularzy). Istotnym elementem procesu kształcenia uwypuklonym w dokumencie jest rozwijanie poczucia własnej wartości i wiary we własne możliwości poprzez np. informowanie o indywidualnych osiągnięciach, wdrażanie do samodzielnej pracy oraz pobudzanie postaw ciekawości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur. Dokument obliguje również do uwzględnienia czynnika interdyscyplinarności poprzez korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innych języków czy przedmiotów.

Realizacja tak określonych celów i zadań przy ograniczonej liczbie godzin
(dla drugiego języka są to dwie lekcje tygodniowo, co przez trzyletni okres kształcenia na tym etapie daje około 180 godzin łącznie) wymaga dokładnego planowania, dobrej organizacji i dyscypliny pracy zarówno ze strony nauczyciela jak i ucznia.

Z założenia realizacja Podstawy programowej – wariant C nie przewiduje przygotowania do egzaminu maturalnego z języka obcego. Można jednak przyjąć, że w klasie uczącej się języka francuskiego jako drugiego języka obcego znajdą się uczniowie, którzy mimo ograniczonej liczby godzin będą chcieli (przy dodatkowym nakładzie własnej pracy) przygotować się do egzaminu.

 

 

Niniejszy program nauczania, uwzględniając wszystkie wymogi określone
w Podstawie programowej C, zawiera również dodatkowo te elementy materiału nauczania, wskazane w Podstawie programowej wariant B, które są niezbędne do przygotowania do egzaminu maturalnego z języka francuskiego na poziomie podstawowym i które zostały wyodrębnione w standardach wymagań egzaminacyjnych[3] dla tego poziomu. Program nawiązuje także do dokumentu Rady Europy poprzez włączenie wskazanych umiejętności szczegółowych odpowiednio dla poziomu A2 (wariant C Podstawy programowej) i B1 (wariant B Podstawy programowej) oraz poprzez odwołanie się do sugerowanych w dokumencie metod, technik i form pracy. Ułatwi to nie tylko porównanie kwalifikacji językowych osiąganych przez uczniów z określonymi poziomami kompetencji komunikacyjnej opisanymi w dokumencie, ale i planowanie dalszej nauki języka, szczególnie przez uczniów pragnących podjąć studia czy pracę w kraju francuskojęzycznym.

Zawarty w programie materiał nauczania uporządkowany został z uwzględnieniem celu nadrzędnego – opanowania języka na poziomie umożliwiającym prostą komunikację
w sytuacjach życia codziennego. Poziomowi temu podporządkowano dobór treści nauczania: tematyki, sytuacji i funkcji komunikacyjnych, materiału fonologicznego, morfosyntaktycznego, interkulturowego i socjolingwistycznego. W programie proponuje się spiralną progresję materiału nauczania wzbogaconą o sekwencje, które na ogół z dużym wyprzedzeniem wprowadzają elementy materiału nauczanego w późniejszych etapach. W rozdziale poświęconym procedurom realizacji programu wskazano zalecane metody i formy pracy, oparte na odpowiednio dobranych, łatwych do wykonania zadaniach, realizowanych w odniesieniu do stosunkowo trudnych tekstów.  Kolejne rozdziały zawierają opis przewidywanych osiągnięć ucznia oraz propozycje technik kontroli i oceniania osiągnięć.

 

 I.2. Adresaci i warunki realizacji programu

 

             Program adresowany jest do nauczycieli języka francuskiego w szkołach ponadgimnazjalnych: liceach ogólnokształcących, liceach profilowanych, liceach zawodowych. Umożliwia planowanie pracy, dobór materiałów dydaktycznych i realizację zadań określonych w podstawie programowej oraz przygotowanie uczniów do egzaminu maturalnego z języka francuskiego na poziomie podstawowym.

Zainteresowani uczniowie znajdą w programie informacje o zakresie i poziomie kompetencji językowych, których osiągnięcie umożliwia realizacja tego programu oraz wykaz treści nauczania zgodny ze standardami wymagań egzaminacyjnych dla egzaminu maturalnego na poziomie podstawowym.

             Program przewidziany jest do realizacji w szkole ponadgimnazjalnej, w wymiarze
2 - 3 godzin tygodniowo, przez okres 3 lat, przez nauczyciela posiadającego pełne kwalifikacje zawodowe. Wskazane jest wyposażenie sali lekcyjnej w magnetofon lub odtwarzacz CD. Koniecznym wydaje się zapewnienie uczniom dostępu do materiałów autentycznych (rozkładów jazdy, ogłoszeń, prasy, ulotek reklamowych itp.) oraz słowników dwujęzycznych i jednojęzycznych. Bez wątpienia duży wpływ na zwiększenie motywacji, a więc i skuteczności procesu kształcenia ma umożliwienie uczniom dostępu do różnego rodzaju programów komputerowych czy Internetu.

 

II.       CELE KSZTAŁCENIA

 

II.1 Cele ogólne, cele wychowawcze

 

             Niniejszy program nauczania języka francuskiego w szkole pondagimnazjalnej,
od poziomu zerowego, ma na celu:

·         dalsze rozwijanie w uczniach poczucia własnej wartości, wiary w swoje możliwości poznawcze i językowe, poprzez między innymi informowanie o indywidualnych postępach ucznia w rozwijaniu umiejętności językowych i pozajęzykowych (np. organizacyjnych, twórczych), pobudzanie motywacji
do nauki języka francuskiego;

·         dalsze wdrażanie ucznia do samodzielności w zakresie uczenia się:

-          doboru i rozwijania strategii pracy własnej,

-          rozwijania umiejętności samooceny, samodyscypliny i nawyków pracy,

-          umiejętności poszukiwania, porządkowania i oceny informacji,

-          umiejętności formułowania i uzasadniania własnych opinii i negocjowania swojego stanowiska,

-          umiejętności twórczego rozwiązywania problemów,

-          korzystania z nowych technologii informacyjnych (komputera, Internetu)
w tym z materiałów francuskojęzycznych,

-          korzystania z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innych języków obcych oraz pozostałych przedmiotów nauczania,

·         dalsze rozwijanie umiejętności nawiązywania kontaktów, współpracy z innymi uczniami w grupach i zespołach,

·         dalsze rozwijanie postawy ciekawości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur (np. poprzez wykorzystanie Internetu, udział w imprezach kulturalnych, programach, konkursach międzynarodowych),

·         wykorzystywanie zdobywanej wiedzy do obiektywizowania oceny własnej kultury, obyczajów, dostrzegania podobieństw i różnic między kulturą własnego kraju a kulturami innych krajów.

 

II.2. Cele szczegółowe kształcenia językowego

 

             Celem nauki języka francuskiego w szkole ponadgimnazjalnej, jako drugiego języka obcego, rozpoczynającej się od poziomu zerowego jest opanowanie języka na poziomie zapewniającym prostą, podstawową komunikację językową w odniesieniu do spraw życia codziennego oraz przyswojenie podstawowych informacji z zakresu realioznawstwa Francji i krajów francuskojęzycznych, ich tradycji i historii, zwyczajów i zasad rządzących komunikacją, z uwzględnieniem tematyki integracji europejskiej i kontekstu interkulturowego, a ponadto umożliwienie uczniom motywowanym przygotowania się do egzaminu maturalnego z języka francuskiego na poziomie podstawowym.

W zakresie poszczególnych sprawności językowych cele te przedstawiają się następująco:

Słuchanie -  kształtowanie i doskonalenie rozumienia prostych sytuacji komunikacyjnych, ogólnego sensu nieskomplikowanych wypowiedzi i dialogów, identyfikowania intencji rozmówcy oraz szczegółowych informacji zawartych w wypowiedziach.

A ponadto, kształtowanie i doskonalenie rozumienia sensu prostych, autentycznych wypowiedzi, których odbiór jest zakłócony  (np. komunikaty na dworcu) oraz rozumienia ogólnego sensu prostych wypowiedzi zawierających niezrozumiałe fragmenty.[4]

Mówienie - kształtowanie i doskonalenie umiejętności uzyskiwania informacji i ich udzielania, konstruowania prostych pytań i odpowiedzi, rozpoczynania i podtrzymywania prostej rozmowy na tematy życia codziennego, konstruowania krótkiej wypowiedzi o sobie, swoim otoczeniu, regionie, kraju, opanowania wymowy poprawnej w stopniu zapewniającym zrozumiałość wypowiedzi.

A ponadto, kształtowanie i doskonalenie umiejętności prezentowania poprawnej językowo, krótkiej i spójnej wypowiedzi na określone tematy, posługiwania się konstrukcjami wyrażającymi usytuowanie w czasie (teraźniejszym, przeszłym i przyszłym) i przestrzeni, wyrażania podstawowych intencji, uczuć i emocji, swoich myśli i opinii na określone tematy, relacjonowania wypowiedzi innych osób, reagowania na wypowiedzi rozmówcy w typowy dla języka francuskiego sposób, prowadzenia prostych negocjacji w sytuacjach codziennych (proponowania, przyjmowania, odrzucania propozycji).

Czytanie - kształtowanie i doskonalenie rozumienia powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych oraz ogólnego sensu prostych adaptowanych tekstów, wyszukiwania szczegółowych informacji w prostych tekstach.

A ponadto, kształtowanie i doskonalenie rozumienia prostych tekstów narracyjnych, ogólnego sensu prostego tekstu przy pobieżnym czytaniu oraz rozumienia ogólnego sensu tekstu zawierającego niezrozumiałe fragmenty i wyszukiwania konkretnych informacji w tym tekście.

Pisanie -  kształtowanie i doskonalenie umiejętności wypełniania typowych formularzy, pisania prostych informacji, krótkiego listu, stosowania poznanych zasad ortografii.

A ponadto, kształtowanie i doskonalenie umiejętności pisania prostych tekstów typu zaproszenie, podanie, ogłoszenie, życiorys, prośba o rezerwację, zapisania otrzymanego/ usłyszanego prostego komunikatu, stosowania właściwego słownictwa, struktur morfosyntaktycznych i ortografii.

 

Kształtowanie umiejętności korzystania ze słownika dwujęzycznego i Internetu.

A ponadto, kształtowanie umiejętności posługiwania się słownikiem jednojęzycznym.

 

 

 

 

 

 

 

III. TREŚCI NAUCZANIA

 

             Obowiązujące treści nauczania zostały podzielone na 5 grup: 1. Zakres tematyczny
i sytuacje komunikacyjne, gdzie przedstawiono uporządkowaną bazę leksykalną
i odpowiadające jej sytuacje, 2. Funkcje komunikacyjne zilustrowane przykładami
w języku francuskim, 3. Materiał morfosyntaktyczny zawierający zagadnienia gramatyczne, podzielony na części mowy oraz składnię, 4. Materiał fonologiczny
i graficzny, zatem wykaz głosek wraz z przedstawieniem możliwości ich zapisu, zestawienie zagadnień fonetycznych sprawiających trudności polskiemu uczniowi.
5. Materiał socjolingwistyczny i socjokulturowy, czyli wyróżnienie podstawowych zagadnień społeczno-kulturowych typowych dla  krajów francuskojęzycznych i wskazanie elementów kompetencji interkulturowej.

             Przedstawiony materiał został dobrany zgodnie z wytycznymi  trzech dokumentów: Podstawy programowej, Standardów  wymagań egzaminacyjnych z języków obcych nowożytnych, dokumentu Rady Europy – „Un Cadre commun européen de référence”[5].
W materiale uwzględniono dwa poziomy: pierwszy, zgodny z wariantem C Podstawy programowej,  zawiera treści obowiązkowe dla ucznia mającego przez 3 lata 2 - 3 godziny języka tygodniowo, drugi wzbogaca przedstawiony materiał o zagadnienia, których znajomość umożliwi umotywowanym uczniom przystąpienie do egzaminu maturalnego na poziomie podstawowym. W całym rozdziale treści te zaznaczone są kursywą.

 

III.1. Zakres tematyczny i sytuacje komunikacyjne

 

Tematyka zaproponowana uczniom w trakcie trzyletniego kursu powinna obejmować wszystkie wskazane  grupy zagadnień. Poniższa tabela przedstawia obowiązujący materiał w dwóch częściach: I. JEDNOSTKA, II. SPOŁECZEŃSTWO. Sugeruje się rozpoczęcie nauki od kształtowania umiejętności udzielania i uzyskiwania informacji na temat najbliższego otoczenia, a następnie systematyczne poszerzanie leksyki o słownictwo dotyczące życia codziennego, zdrowia, podróżowania, wyrażania swoich uczuć w rozmaitych sytuacjach. W zależności od wybranej metody poszczególne treści będą  przyswajane w różnych okresach, odmiennie też mogą być rozłożone akcenty. Zgodnie z przyjętą w programie zasadą spiralnego układu treści, do każdego wprowadzonego zagadnienia leksykalnego należy powracać w kolejnych  etapach nauki, powtarzając, utrwalając znane słownictwo i wzbogacając, rozszerzając jego zakres. Dla przykładu, cztery wyodrębnione zagadnienia z zakresu tematycznego Człowiek  powinny być wprowadzane we wskazanej kolejności, co w początkowym stadium nauki pozwoli uczniowi na przedstawienie się z podaniem wieku, miejsca zamieszkania, zawodu i narodowości. W późniejszym etapie podstawowa prezentacja jest wzbogacana o opis wyglądu zewnętrznego, a w następnych o charakterystykę i upodobania tak, aby docelowo uczeń potrafił zaprezentować w miarę kompletny opis siebie czy innej osoby.

             Przedstawione sytuacje komunikacyjne nie stanowią pełnego  wykazu. Są one jedynie sugestią, w jakich sytuacjach można ćwiczyć wprowadzone słownictwo, by uczeń osiągnął zakładany poziom kompetencji.